Family Life

VECHTKWARTEL

Alles is niet at het lijkt

Gezinsleven van de Vechtkwartel

In de vechtkwartel zouden we met enige fantasie in de verhouding tussen de geslachten de "moderne mens" kunnen herkennen. Het gaat hier om het vrijgevochten vrouwtje en het moderne huismannetje.

 

Levenswijze en voortplanting

De gestreepte vechtkwartels zijn schuchter, en laten zich maar zelden zien. Zelfs met jachthonden zijn ze moeilijk op te jagen. Ze kunnen vliegen maar leggen slechts korte afstanden af, laag boven de grond, in rechtlijnige, snorrende vlucht. Verscheidene keren per dag ‘baden’ ze in het stof. Bij het drinken houden ze de kop naar beneden en ‘kauwen’ ze de druppels één voor één naar binnen.

 

Territorium

Het hennetje is zeer territoriaal. Het verdedigt het broedgebied heftig, maar enkel tegen soortgenoten. Het is verdraagzaam ten opzichte van andere soorten.

 

Bij het vechten hakken de hennetjes met de snavel vooral in op de kruin van de tegenstander. Ze hebben geen bijzondere wapens zoals sporen. Gevechten worden echter meestal voorkomen door de verklinkende, moeilijk te lokaliseren roep van het wijfje, die acht tot elf lettergrepen hebben en als “hoe-hoe” klinken. Sommige bronnen vergelijken de roep zelfs met het geluid van een motorfiets.

 

Als een wijfje een haar onbekend mannetje dat in haar territorium komt wil aanvallen gaat dat mannetje plat op de grond liggen om aan te geven dat het geen bedreiging vormt. Een mannetje dat na een lange scheiding weer bij zijn wijfje komt neemt een houding aan die haar uitnodigt om zich tegen zijn kop- en rugveren aan te vlijen.

 

De Trance-Balts

Het vrouwtje heeft een meer opvallend verenkleed dan het mannetje en zij neemt ook het initiatief bij de balts. Beide seksen werken samen bij het bouwen van een nest, maar het mannetjes broedt de eieren uit en verzorgt de jongen.

 

Bij de paarvorming speelt een zeer eigenaardige schommelende gang een rol. Zowel geïsoleerde als paarsgewijs gehouden vogels schommelen; jonge vogels al wanneer ze 12 dagen oud zijn. Het schommelen lijkt een beetje op een trance. Aandacht voor de omgeving neemt sterk af en eten, verdediging van het territorium tot zelfs de zorg voor de jongeren krijgen weinig aandacht.

 

Nestbouw

Het mannetje zoekt een nestplaats tussen gras, vaak naast een grote plant of struik. Dan begint het koppeltje gezamelijk aan de bouw. Eén van de partners gooit droge stengels of bladeren over zijn rug naar achteren, de ander bouwt daarmee dan een kom, die vaak overdekt is. Soms bouwen ze zelfs een overdekte gang als toegang tot het nest.

 

Meestal wisselen ze elkaar daarbij af.

 

Broeden

Het haantje neemt het meeste van het broeden voor zich. Tot het leggen van het voorlaatste ei broedt ook het wijfje af en toe. Soms slaapt ze dicht tegen het broedende mannetje aan - waarschijnlijk enkel tot het hennetje een tweede mannetje van een legsel kan voorzien.

 

De Kuikens

De kuikens zijn nestvlieders. Deze worden geboren met een laag donsveren (warmhoudend en camouflerend), hun ogen open en kunnen al direct lopen. Dit geeft een zeer korte broedtijd van 12 of 13 dagen. De licht met dons bedekte jongen wegen vaak minder dan 2 g. Ze zijn daarmee de kleinste nestvlieders. Ze pikken naar de grijze snavel van het mannetje als dit met een termiet of met een graankorrel aankomt.

 

Na een week beginnen ze van de grond te pikken en in het zand te baden. Een week later worden de kuikens juveniel en vervangen het donskleed door het juvenielkleed: er blijft maar een dunne donslaag op de veerzomen over.

 

Na 3 à 4 weken zijn de jongen zelfstandig en verlaten ze het mannetje, dat dan weer reageert op het roep en van het wijfje en een tweede legsel te verzorgen krijgt. Met 3 1/2 week 'rollen’ de jongen als een kanarie (rollen = een langgerekt ratelend geluid). In hun zesde of zevende week zijn ze al volop in de rui, die in de 10de week is afgelopen.

 

In gevangenschap kunnen wijfjes van 4 à 5 maanden al bevruchte eieren leggen.

 

Veelmannerij

Polyandrie

Polyandrie of veelmannerij is het hebben van meerdere mannetjes tegelijkertijd. Het is daardoor een vorm van polygamie.

Zeldzaam

Polyandrie is zeldzaam. Ook bij vogels en vissen, waar het het meeste voorkomt. Bij vogels schat men dat slechts bij twee percent van de soorten polyandrie voorkomt.

Voordeel

Bij eierleggende dieren zoals vogels, vissen en insecten laat het het wijfje toe om meer eieren te leggen door ondermeer de nesten te spreiden en anderen te laten opdraaien voor het broeden en de verzorging. Bij zoogdieren bestaat dit praktische voordeel niet.

Manwijf

Dit staat op de kaart met de beschrijving van deze diertjes op hun habitat in het vogelgebouw in de Zoo. Een beetje cru, maar niet onwaar.

Bij de Zwartkeelvecht-kwartel draagt het hennetje de broek:

- Het lokt het mannetje en initieert de balts

- Het verdedigt het territorium

- Het paart opeenvolgens met verschillende mannetjes

- Het laat het broeden en de verzorging van de kroost grotendeels over aan het mannetje